Hoe leid je een team of bedrijf als je onmogelijk kan voorspellen wat de toekomst brengt, zoals vandaag het geval is? Daar boog antrologe Jitske Kramer zich over in haar keynote ‘Tricky Times’, tijdens This is IT op 24 september 2026.
Als we begrijpen hoe wij mensen (bedrijfs)culturen vormen — en hoe cultuur ons vormt — kijken we met een fundamenteel andere blik op het verwarrende tijdsgewricht waarin we leven en werken. Dit zijn de centrale inzichten uit deze keynote.
Erken ’the messy middle’: welkom in de liminaliteit
Jitske Kramer stelt dat onze maatschappij zich in een diepe transformatie bevindt: onze langdurige focus op oneindige economische groei botst op de grenzen van de planeet. We zien in dat we zo niet verder kunnen, maar zijn het er nog niet over eens waar we dan wél heen gaan.
Kramer beschrijft deze tussenfase als ‘liminaliteit’: de rommelige, onzekere overgangsperiode tussen wat was en wat zal komen maar nog onduidelijk is. Deze liminale fase voelt onveilig en we willen er begrijpelijkerwijs zo snel mogelijk doorheen. Toch moet deze tussentijd zo lang duren als nodig is om oude zekerheden los te laten en samen vorm te geven aan een nieuw normaal.
We navigeren niet langer van A naar B, maar van A naar totaal nieuwe horizonten. Dat is een veel complexere transformatie die om een ander soort leadership vraagt.
“Verzin geen ‘north star’ als je die zelf niet ziet”
Wanneer je fysiek verdwaalt in de wildernis, overleef je niet door blind in de richting van een onbestaande stip aan de horizon te rennen, zegt Jitske Kramer.
Je overleeft pas als je toegeeft dat je verdwaald bent en samen op zoek gaat. Kom als leider dus niet met valse zekerheden, maar draag samen met je team de onzekerheid.
Macht is een vaardigheid, en je hebt er meer dan je denkt
In deze overgangsfase is alles vloeibaar en ligt alles open. Dat biedt oneindige interessante kansen, maar betekent ook dat zij die aan de macht zijn veel te verliezen hebben. Macht draait vandaag om de power to define: wie bepaalt wat het narratief van de maatschappij is en waarin we investeren?
Technologische oplossingen en AI zijn waardevol en je kan er fantastische zaken mee realiseren. Maar tools zijn nooit neutraal, stelt Jitske Kramer. “Elke tool werd met een specifiek doel gebouwd. Let op het achterliggende narratief van de ontwikkelaars van de systemen waarmee jouw organisatie werkt. Een instrument is wat het is, maar jij kiest zelf wat je ermee doet en hoever je meegaat in dat narratief.“
In onzekere tijden zoals vandaag voelen veel mensen zich machteloos. Maar iedereen heeft een zekere macht, al gaat het niet altijd om de klassieke invulling die we daaraan geven. Sommigen hebben formele macht, anderen krijgen die dankzij bepaalde skills, weer iemand anders heeft macht door zijn sociale status of krijgt net informele macht doordat die goed is in het betrekken van iedereen, enzovoort. Welk soort macht je ook in je hebt, je kan jezelf erin trainen om die effectiever in te zetten. Jitske Kramer beveelt daarvoor ‘Power: A User’s Guide’ aan, van Julie Diamond.
“Heb je meer macht nodig, of meer moed?”
Jitske Kramer: “Stel jezelf de vraag: heb je op dit moment meer macht nodig, of heb je vooral meer moed nodig om de macht die je hebt in te zetten? Echte leiders gebruiken hun invloed om waardevolle zaken — zoals menselijkheid — te beschermen en tegelijkertijd de toekomst te hervormen.”
Vervang ‘bullet point meetings’ door kampvuurgesprekken
“Een echte tribe neemt beslissingen die ook de komende zeven generaties ten goede komen,” weet Jitske Kramer uit de antropologie. Om daar in een bedrijfscontext ruimte voor te maken, moeten we af van onze eenzijdige manier van communiceren.
Vandaag voeren we in bedrijven vooral ‘bullet point meetings’. Daarin spreken we concreet af hoe we genomen beslissingen organisatorisch gaan uitvoeren. Maar om tot verandering te komen, hebben we interactie met meer diepgang nodig en moeten we iedereen betrekken.
“Wees bereid van mening te veranderen”
Jitske Kramer: “Maak tijd vrij voor transformationele interacties of ‘kampvuurgesprekken’, naast de transactionele ‘bullet point meetings’. Momenten waarop iedereen het hart kan luchten en echt naar elkaar luistert. Je stapt zo’n gesprek in met de bereidheid om je eigen standpunten bij te stellen.”
Leiderschap in het onbekende
Samengevat: deze maatschappij kan niet blijven draaien zoals ze vandaag doet, want het huidige systeem botst op zijn nadelen. “Als we onze ogen daarvoor sluiten, riskeren we fundamenten zoals democratie, vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid kwijt te spelen,” stelt Jitske Kramer.
We hebben vandaag geen nood aan leiders die alle antwoorden hebben.
“We hebben leiders nodig die interactie en besluitvorming inzetten om nieuwe horizonten te ontdekken, én die de moed hebben om toe te geven dat ze de precieze weg daarnaartoe nog niet kennen.”
Waar ligt jouw werkelijke macht? En hoe ga jij die voortaan inzetten?